Een nieuw boek door Hans Dirk van Hoogstraten, waarvan op 14 september het eerste exemplaar zal worden overhandigd aan Ursul de Geer. Klik hier voor details betreffende deze presentatie.

Versteende religie – Essay over enkele essentiële elementen in de islamdiscussie

Uitgeverij SKANDALON, Vught 2007

Een boek vol ontmoetingen en gesprekken, leeservaringen en confrontaties, die allen te maken hebben met de centrale thematiek: wanneer en onder welke condities versteent religie en welke vormen van verstening zijn er?

In de islam is het de naar voren tredende Allah die alles bestuurt en in handen houdt. We hebben te maken met onderwerping (submission). In feite is religie een perfecte tweede stem in de dagelijkse verhoudingen. Eerst komt de vraag hoe het zit met dictatuur, rijkdom en armoede, de verhouding der seksen, lijfstraffen – dan komt Allah. Alleen deze benadering maakt religiekritiek mogelijk.

In het Westen beheerst een terugtredende God het beeld. In versteende vorm (weer: als tweede stem) heerst de religie er nog steeds, ook al gelooft geen mens er meer in. Het verlossingswerk is gedaan en God is niet meer nodig. De mens voelt zich vrij en ‘God mag weten’ wat de gevolgen zijn van zijn handelen (een versteende vorm van Bonhoeffers billige Gnade).

In beide culturen, die van de naar voren tredende en van de terugtredende God, is antisemitisme een hardnekkig begeleidend verschijnsel. De Joden als uitleggers van hun eigen bijbel worden ten diepste gewantrouwd. Zij vormen een wezenlijk gevaar voor de steen-harde uitleg van Tenach (het Oude Testament) in christendom en islam.

Zijn ze zodanig vergelijkbaar, de beide tot samenleven gedoemde culturen, dat ze ooit tot een vergelijk zouden kunnen komen? In christendom en islam is het dynamische, speelse godsbeeld van Tenach voor een groot deel verdwenen, om plaats te maken voor raadselachtige teksten en betweterige opvattingen over God.

Benoeming en verkenning van de metafysische achtergronden van dit soort verbeelding kunnen ons uit het dal der etiketteringen helpen, zeg maar van ongelovig tot achterlijk. Een opvallende vorm van politieke theologie, waarbij – in de sfeer van het reageren op moslimterreur – een poging wordt ondernomen om het links/rechts dilemma uit zijn patstelling te helpen.

Hans Dirk van Hoogstraten

Zomer 2007