Het bestuur kreeg enige tijd geleden een zegelring aangeboden met de vraag of er een naamdrager binnen de familie is die deze ring wil overnemen. Het gaat om een groot model negen karaats geelgouden zegelring, filetgezet met blauwe lagensteen. De ring is geslepen in een rechthoekige vorm met afgeronde randen en 19 x 12 mm groot. Hoewel de ring vrij fors is kan deze altijd bij een juwelier passend gemaakt worden. Wie belangstelling heeft kan contact opnemen met het bestuur van de Stichting Familie Van Hoogstraten, ter attentie van Thijs van Hoogstraten. De opbrengst komt ten goede aan de Stichtingskas. E-mail naar: mhoogstr “at” chello.nl.

Nieuw boek en symposium over Samuel van Hoogstraten

Het proefschrift van de Amsterdamse kunsthistoricus Thijs Weststeijn over Samuel van Hoogstraten, dat hij in 2005 verdedigde, is onlangs als handelseditie verschenen: The Visible World. Samuel van Hoogstraten’s Art Theory and the Legitimation of Painting in the Dutch Golden Age (Amsterdam University Press, 2008).

Waar ging het de Hollandse meesters om bij hun verbeelding van de werkelijkheid? Bevatten hun schilderijen verborgen betekenissen? Hoe verklaar je hun aandacht voor lichtval, spiegeling en materialen? Dit boek over het werk van de schilder en dichter Samuel van Hoogstraten, een leerling van Rembrandt, werpt nieuw licht op talrijke thema’s uit de schilderpraktijk en –theorie van de Gouden Eeuw. Het behandelt het ‘Hollandse realisme’ met zijn vergankelijkheidssymboliek, evenals Rembrandts streven om emoties te verbeelden waarmee hij de beschouwer bij de voorstelling betrok. Opvattingen over imitatie en illusionisme blijken te zijn gebaseerd op filosofische motieven. Uitgaande van discussies in Rembrandts atelier, biedt The Visible World een ambitieus overzicht van de Nederlandse kunstopvattingen uit de zeventiende eeuw. (Tekst overgenomen uit de aankondiging van de uitgever.).

Weststeijn, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, organiseert een speciaal aan Samuel van Hoogstraten gewijd symposium (9 januari 2009 in het Rembrandthuis) waar Van Hoogstraten-specialisten uit binnen- en buitenland elkaar ontmoeten, onderzoek presenteren en met elkaar in discussie zullen gaan. Wellicht verschijnt er daarna nóg een boek over de schilder; een bundel van de bijdragen van het symposium: The Universal Art of Samuel van Hoogstraten (1627-1678), Painter, Writer and Courtier.

Verwantschap tussen twee families van Hoogstraten is tot op heden dubieus.

www.famvanhoogstraten.nl biedt onbetrouwbare informatie.

De Stichting Familie van Hoogstraten distantieert zich van genealogische gegevens die op de site www.famvanhoogstraten.nl gepresenteerd worden. In de genealogie van “onze” familie van Hoogstraten komt Abraham van Hoogstraten voor. Van hem is alleen bekend dat hij een zoon is van Guillaume van Hoogstraten en Elisabeth Sneuwaters en op latere leeftijd gedoopt werd in Antwerpen op 20 september 1589. De genealogie die op www.famvanhoogstraten.nl te vinden is vermeldt dat deze Abraham twee kinderen had, ene Aleydis en ene Gerrit. Van deze Aleydis zou de “andere” familie van Hoogstraten afstammen. Dit zou een interessant gegeven zijn, omdat hieruit een verwantschap tussen twee families Van Hoogstraten zou blijken. De samenstellers van de genealogie hebben volgens de Stichting Familie van Hoogstraten echter onzorgvuldig bronnenonderzoek uitgevoerd of de wens de vader van de gedachte laten zijn. Ondanks herhaald verzoek hebben zij niet de bron kunnen mededelen waaruit het bestaan van de kinderen van genoemde Abraham zou blijken. De Stichting Familie van Hoogstraten betreurt het dat de genealogie op www.famvanhoogstraten.nl op een kennelijk onzorgvuldige wijze is samengesteld. Zolang het tegendeel niet blijkt moet de Stichting Familie van Hoogstraten er van uitgaan dat de “link” tussen beide stambomen onbetrouwbaar is en dat de presentatie van de gewraakte gegevens het gevolg is van ondeskundig genealogisch onderzoek, of erger.

Nieuwe aanwinst voor de bibliotheek: Dorine van Hoogstraten, Villa’s in Nederland.

Van de website van de uitgever:

Het vrijstaande huis – de villa, het landhuis, de bungalow, de atelierwoning – heeft zowel het alledaagse van een gebruiksvoorwerp als het uitzonderlijke van een op maat gemaakte experimentele creatie. Dat levert zeer opmerkelijke ontwerpen op. Dit overzicht van Dorine van Hoogstraten toont de enorme rijkdom van de Nederlandse woonhuisarchitectuur en veranderingen in de wooncultuur van de twintigste eeuw. De foto’s van Herman Scholten brengen dit deel van de Nederlandse cultuurhistorie treffend in beeld!

Een nieuw werk over Samuel en zijn schilderkunst, inmiddels in het bezit van de bibliotheek van de Stichting, dankzij donatie van de auteur!

Peindre et penser la peinture au XVIIe siècle La théorie de l’art de Samuel van Hoogstraten. Bern, Berlin, Bruxelles, Frankfurt am Main, New York, Oxford, Wien, 2008. X, 613 p., 120 ill. ISBN 978-3-03911-316-3  geb.

Van de website van de uitgever:

Cet ouvrage a reçu le Prix de la Faculté des lettres de l’Université de Lausanne en 2006.
Consacrée à Samuel van Hoogstraten (1627-1678), cette étude propose pour la première fois une analyse critique des productions artistiques de ce peintre, graveur et dessinateur hollandais, sous la forme d’un catalogue de son oeuvre, et des théories qu’il a développées dans le traité publié à la fin de sa carrière, l’Introduction à la haute école de l’art de peinture (Inleyding tot de hooge schoole der schilderkonst, 1678).

Loin de l’image faussée du théoricien livresque, verbeux et « classique » souvent véhiculée, Van Hoogstraten s’avère un pédagogue remarquable et un fin commentateur des pratiques artistiques de son temps, s’appuyant sur ses expériences personnelles, mais ne reniant pas celles de ses maîtres ou de ses collègues. Il ne craint ni les digressions ni même les contradictions ou les analyses dialectiques.

Cette étude propose au lecteur de plonger dans l’univers intellectuel, social et artistique d’un peintre hollandais du XVIIe siècle, restituant son « outillage mental » et, plus encore, tentant de comprendre comment il est possible à un peintre de l’époque moderne de réfléchir à sa propre pratique.

Van Hoogstraten-grafzerk herontdekt

Uit stukken in het familiearchief is bekend dat Fransois van Hoogstraten begraven ligt in de kerk van Oudewater. Dat is niet verwonderlijk, want hij was burgemeester, secretaris van die stad en werkte er lange tijd als notaris. Zijn zoon, Mr. Jan Willem van Hoogstraten (1722-1770), maakte de volgende aantekening in een familiebijbel: “Mijn vader Fransois van Hoogstraten is overleden te Oudewater den 25e Februarij 1760. en aldaer begraven op het choor, in het graf bij zijn vrouws ouders, op welk graf ik hebbe laten leggen een nieuwe zerk, waer op ik hebbe laten houwen het volgende: Gij zult rusten, ende opstaen in uw lot, in het einde der dagen. Daniel XII. 13.

Rust hier, o Vader! die, naest God,
De bron waert van mijn tijdlijk leven:
Uw sterflijk deel verblijf hier tot
De jongste dag U ‘t heil zal geven
Om, voor des Opper-rechters troon,
Bevrijd van vreeze, te verschijnen,
Daer ‘t bitter lijden van zijn’ Zoon
Den nacht der zonden doet verdwijnen.
Vergun mij, Hemel-Majesteit!
Dat ik hem, dien ik teer beminde,
In een volzalige eeuwigheid
Bij de englen-rijen wedervinde.
Jan Willem van Hoogstraten.”

Jan Willems achterkleinzoon Jan Willem Pieter (1860-1941) bezocht op de kerk op 2 juli 1910, op zoek naar de zerk. Hij verhaalt over zijn bezoek in het familieboek dat hij samenstelde. Met hulp van de president-kerkvoogd werd de zerk snel getraceerd en Jan Willem Pieter constateert dat “het ingehouwen vers (met onderteekening) reeds begon weg te slijten, maar nog vrij goed leesbaar was.” Niet veel later werd de dus nog goed leesbare graftekst opgenomen door P.C. Bloys van Treslong Prins in zijn boek Genealogische en heraldische gedenkwaardigheden in en uit de kerken der provincie Zuid-Holland (Utrecht 1922).
Hoe is het tegenwoordig met de zerk gesteld? Bestaat deze nog en zo ja, is de tekst dan nog leesbaar? Genealoog Coen van Wijngaarden heeft niet lang geleden alle zerken in de Grote Kerk van Oudewater gefotografeerd en ook de grafboeken bestudeerd. De zerk van Fransois van Hoogstraten bevindt zich nog steeds op het hoogkoor, zij het niet meer op de oorspronkelijke plaats. De zwaar versleten tekst is nu nog alleen met behulp van de oude documenten te reconstrueren, zoals op de foto te zien is. De tekst luidt:

GrafSteede
Van de Heer
Fransois van Hoogstraten
Raad in de Vroedschap
OudBurgemeester en
Secretaris dezer Stede
Gebooren Den 30 N[ov. 1698]
Overleeden Den [25 febr.] 1760
Want gij zult rusten ende
zult opstaan in uw lot
in het eynde der daagen
Daniel 12 V. 13
Rust hier, o vader Die naast God
De bron waert van mijn tyd’lyk leven
Uw sterflijk deel verblijf hier tot
De jongste dag in ’t heil zal geven
Om voor des Opperregters Troon
Bevrijd van vreeze te Verschynen
Daer de verdientsten van Zyn Zoon
Den magt der zonde doen verdwijnen
Vergun My, Hemel Mayesteyt,
Dat ik Hem, dien ik zeer beminde,
In Een volzalige eeuwigheid
Bij De englen Reyen wedervinde
J.W. van Hoogstraten

In die tijd was het gebruikelijk om een wapenbord in de kerk op te hangen na de begrafenis. Ook het wapenbord van Fransois met acht kwartierwapens heeft de kerk van Oudewater gesierd, totdat het in 35 jaar later, in 1795, op bevel van de Fransen verwijderd werd. Jan Willem Pieter weet nog te melden dat dit wapenbord in bezit kwam van “Meester Vermeer”. Coen van Wijngaarden heeft deze Vermeer geïdentificeerd als de Oudewaterse schoolmeester Klaas Vermeer, die op 27 december 1814 van Samuel van Hoogstraten (1756-1830) voor acht gulden een graf in de kerk kocht.

Fransois’ zoon Jan Willem schrijft dat hij een nieuwe zerk had laten leggen op het graf van “zijn vrouws ouders” (dat zijn dominee Johannes de Wildt 1667-1738 en Mia Catharina Schrijver 1655-1719). Zou het werkelijk om een nieuwe steen gaan, of heeft hij een bestaande grafzerk gewoon laten omdraaien en bewerken? In dat laatste geval valt er nóg een grafzerk te herontdekken.

Foto’s van de Familiedag op 23 september 2007 in Woudschoten vindt u hier (met dank aan Hans van Hoogstraten voor het beschikbaar stellen van de webruimte!).

Een nieuw boek door Hans Dirk van Hoogstraten, waarvan op 14 september het eerste exemplaar zal worden overhandigd aan Ursul de Geer. Klik hier voor details betreffende deze presentatie.

Versteende religie – Essay over enkele essentiële elementen in de islamdiscussie

Uitgeverij SKANDALON, Vught 2007

Een boek vol ontmoetingen en gesprekken, leeservaringen en confrontaties, die allen te maken hebben met de centrale thematiek: wanneer en onder welke condities versteent religie en welke vormen van verstening zijn er?

In de islam is het de naar voren tredende Allah die alles bestuurt en in handen houdt. We hebben te maken met onderwerping (submission). In feite is religie een perfecte tweede stem in de dagelijkse verhoudingen. Eerst komt de vraag hoe het zit met dictatuur, rijkdom en armoede, de verhouding der seksen, lijfstraffen – dan komt Allah. Alleen deze benadering maakt religiekritiek mogelijk.

In het Westen beheerst een terugtredende God het beeld. In versteende vorm (weer: als tweede stem) heerst de religie er nog steeds, ook al gelooft geen mens er meer in. Het verlossingswerk is gedaan en God is niet meer nodig. De mens voelt zich vrij en ‘God mag weten’ wat de gevolgen zijn van zijn handelen (een versteende vorm van Bonhoeffers billige Gnade).

In beide culturen, die van de naar voren tredende en van de terugtredende God, is antisemitisme een hardnekkig begeleidend verschijnsel. De Joden als uitleggers van hun eigen bijbel worden ten diepste gewantrouwd. Zij vormen een wezenlijk gevaar voor de steen-harde uitleg van Tenach (het Oude Testament) in christendom en islam.

Zijn ze zodanig vergelijkbaar, de beide tot samenleven gedoemde culturen, dat ze ooit tot een vergelijk zouden kunnen komen? In christendom en islam is het dynamische, speelse godsbeeld van Tenach voor een groot deel verdwenen, om plaats te maken voor raadselachtige teksten en betweterige opvattingen over God.

Benoeming en verkenning van de metafysische achtergronden van dit soort verbeelding kunnen ons uit het dal der etiketteringen helpen, zeg maar van ongelovig tot achterlijk. Een opvallende vorm van politieke theologie, waarbij – in de sfeer van het reageren op moslimterreur – een poging wordt ondernomen om het links/rechts dilemma uit zijn patstelling te helpen.

Hans Dirk van Hoogstraten

Zomer 2007