Bij Sotheby’s Londen werd op 20 juli 2003 een tot dusver onbekend schilderij van Samuel van Hoogstraten geveild. Het van boven afgeronde doek van 95,5 x 75,5 cm is rechtsonder “SvH” gesigneerd en zal rond 1670 geschilderd zijn. Het is een voorstelling naar Ovidius (boek IV, 285-388) over het verhaal van de bronnimf Salmacis die verliefd wordt op Hermaphroditus. Wanneer Hermaphroditus zestien jaar oud is trekt hij weg uit ’t berglandschap van zijn jeugd. Bij een bron aangekomen wordt de nimf Salmacis verliefd op hem. Na haar liefde verklaard te hebben en een afwijzende reactie te hebben gekregen, trekt zij zich terug, zoekt een schuilplaats in de struiken, maar houdt hem steeds in ’t oog. Hij, als iemand die zich onbekeken voelt, tipt met zijn voeten in het kabbelende water. Het is deze passage die Van Hoogstraten heeft afgebeeld. Later versmelten beiden volgens het verhaal tot één persoon.

In 1708 wordt “een Salmasis en Hermaphroditus” door “Hoogstraten” genoemd in boedelinventaris van Johanna de Jongh, samen met vijf andere schilderen van hem, waarvan één mogelijk door zijn vader Dirck geschilderd was (namelijk “een portrait van Hoogstraeten den oude”). De kans is groot dat het geveilde schilderij in deze bron genoemd wordt.

Johanna de Jongh was de dochter van de medicus Johan de Jongh die net als Van Hoogstraten een functie bekleedde aan de Munt van Holland te Dordrecht en bovendien zijn buurman was. Bij zijn dood in 1676 had Samuel van Hoogstraten een kleine schuld aan hem over het jaar 1674. Misschien had de schilder geld van De Jongh geleend en met schilderijen terugbetaald, maar de lening nog niet geheel voldaan. Geen van de andere in de boedel van De Jonghs dochter genoemde werken, kunnen tot dusver aangewezen worden.

Herkomst:
Johan de Jongh (?-1676), Dordrecht, by inheritance to Johanna de Jongh (1661-1739), Dordrecht, 21 June 1721, door vererving in bezit van de verzameling van Abraham Wensch. Het doek bracht 78.000 pond op.

Literatuur:
M. Roscam Abbing, De schilder & schrijver Samuel van Hoogstraten. Eigentijdse bronnen & oeuvre van gesigneerde schilderijen, Leiden 1993, 94-94, no. 39
C. Brusati, Artifice & Illusion. The Art and Writing of Samuel van Hoogstraten, Chicago/London 1995, 367, no. D-34